اثرات مخرب ریزگردها بر ساختار و پایداری جنگل های زاگرس با تحلیل چالش های محیطی و راهکارهای حفاظت و احیاء

جنگل‌های زاگرس، به‌عنوان بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کمربند سبز غرب ایران، طی دو دهه اخیر به‌شدت تحت تأثیر گسترش پدیده ریزگردها قرارگرفته‌اند؛ پدیده‌ای با منشأ داخلی (بیابان‌زایی و تخریب اراضی کشور) و خارجی (کانون‌های فعال گردوغبار در عراق و سوریه). این ذرات با نشستن بر سطح برگ‌ها و روزنه‌ها، ایجاد اختلال در فتوسنتز، تغییر در ویژگی‌های خاک، تشدید تنش‌های خشکی و گرما و افزایش حساسیت درختان به آفات و بیماری‌ها، پایداری و تنوع زیستی این اکوسیستم را تهدید می‌کنند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل جامع پیامدهای بوم‌شناختی و مدیریتی ریزگردها بر جنگل‌های زاگرس و ارائه راهکارهای پایدار برای حفاظت و احیای آنها است. در این راستا از رویکرد توصیفی- تحلیلی و مرور منابع علمی استفاده شد. نتایج نشان داد افزایش غلظت ذرات معلق در مناطق غربی و جنوب‌غربی زاگرس با کاهش رشد سالانه بلوط ایرانی (Quercus brantii) و افزایش شاخص‌های زوال همبستگی دارد. مقابله مؤثر با این پدیده مستلزم اقداماتی چند سطحی است: همکاری‌های بین‌المللی برای کنترل کانون‌های خارجی، احیای تالاب‌های مرزی، توسعه کمربندهای سبز مقاوم به خشکی، بهینه‌سازی مدیریت آب و خاک، مشارکت فعال جوامع محلی و به‌کارگیری روش‌های نوین احیاء مانند تکنیک اصلاح‌ شده گلوله بذر برای کاشت گونه‌های بومی مقاوم. همچنین، پایش مستمر با استفاده از سنجش از دور و GIS و پژوهش در زمینه شناسایی گونه‌های مقاوم به تنش‌های اقلیمی از الزامات اساسی است. درمجموع، پایداری بلندمدت جنگل‌های زاگرس در برابر ریزگردها نیازمند رویکردی یکپارچه، علمی و مشارکتی است که ابعاد بوم‌شناختی و اجتماعی- اقتصادی مدیریت سرزمین را هم‌زمان دربرگیرد.