دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران mbayat@rifr-ac.ir
چکیده
جنگلهای شمال ایران باارزشترین جنگلهای کشور هستند. اگرچه تولید چوب، علوفه و محصولات فرعی اهمیت دارد، اما تحقیقات نشان میدهد ارزش زیستی و اکولوژیکی این جنگلها به مراتب بیشتر از ارزش تجاری آنهاست. متأسفانه در کمتر از ۳۰ سال، 1/5 میلیون هکتار از این اراضی از بین رفته است. تخریب جنگلها و افت کیفی خدمات بومسازگان، نه تنها بر رشد اقتصادی اثر منفی دارد، بلکه ظرفیت توسعه پایدار را در آینده متأثر میسازد. علت اصلی تخریب، نبود بازار برای کالاها و خدمات اکولوژیکی است. از سوی دیگر، تخمین ارزش واقعی (نه فقط ارزش بازاری) این جنگلها، پیشنیاز ورود آنها به حسابهای ملی مانند تولید ناخالص داخلی است. در این مقاله، مهمترین ارزشهای مستقیم و غیرمستقیم جنگلهای شمال معرفی میشود. ارزشهای مستقیم شامل برداشت چوب است که با تعیین حجم رویش و قیمت بازار برآورد میگردد. ارزشهای غیرمستقیم شامل دو کارکرد اصلی است: ارزش تفرجی که با روش هزینه سفر محاسبه میشود و ارزش ترسیب کربن که با روش هزینه جایگزین برآورد میگردد. برای برآورد ترسیب کربن، ابتدا مقدار کربن جذبشده توسط پوشش جنگلی بر اساس رویش سالانه محاسبه میشود، سپس با استفاده از هزینه صنعتی جذب و ذخیرهسازی هر تن کربن، ارزش اقتصادی آن تعیین میگردد. در نهایت، برآورد مجموع این ارزشها میتواند آگاهی لازم را برای تصمیمگیری درباره مدیریت اقتصادی پایدار جنگلهای شمال در اختیار مدیران قرار داده و از تخریب بیشتر آنها جلوگیری کند.
)