دانشیار پژوهشی، بخش منابع طبیعی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، ایران. panahi@rifr-ac.ir
چکیده
امروزه با توجه به تخریب روزافزون عرصههای طبیعی، حفاظت خارج از رویشگاه گونههای گیاهی از الزامات مدیریتی است. با توجه به اهمیت حفاظت از گونهها در خارج از رویشگاه و با هدف یکسانسازی فعالیتهای مربوط به مدیریت آن، اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) یک دستورالعمل ساده برای مدیریت خارج از رویشگاه تدوین و تصویب کرد که شامل پنج گام تحلیل جامع است. در صورتی که گامهای پنجگانه با موفقیت انجام شود، برنامه ابتدا وارد مرحله اجرا، پایش، تعدیل و ارزیابی و سپس انتشار اطلاعات میشود. باغهای گیاهشناسی یکی از مهمترین منابع حفاظت خارج از رویشگاهی گونههای گیاهی هستند و باغ گیاهشناسی ملی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. تاکنون ارزیابی عملکرد این باغ براساس دستورالعمل IUCN انجام نشده است و این ضرورت احساس میشود. پژوهش پیشرو سعی دارد به این مهم بپردازد. به استناد ارزیابی انجامشده، مشخص شد که در باغ گیاهشناسی ملی ایران از بدو تأسیس تاکنون گامهای پنجگانه بهخوبی اجرا شده است. پایش گونههای گیاهی موجود در باغ و همینطور زیستگاههای طبیعی آنها در نواحی رویشی مختلف کشور، تعدیل و تصحیح احتمالی برنامههای جمعآوری، کاشت و تکثیر گونههای گیاهی، ارزیابی سالانه فعالیتهای انجامشده در باغ و انتشار اطلاعات منتج از فعالیتهای پژوهشی و آموزشی مختلف در قالب ساختارهای مختلف نوشتاری نیز بهطور دائم در حال انجام هستند. درمجموع، این باغ توانسته است رسالت حفاظت خارج از رویشگاهی خود را بهنحو مطلوبی به انجام برساند. توصیه میشود باغ ضمن توجه به اصول دستورالعملهای حفاظت خارج از رویشگاه به موضوع پایش و انتشار اطلاعات توجه بیشتری داشته باشد.
)