دانش سنتی عمده جنگل های زاگرس شمالی و راهکارهای مدیریتی بهره برداری بهینه از آن

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران m.haidari@areeo.ac.ir

2 استاد پژوهش، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران

چکیده

دانش بومی جوامع محلی جنگل، مجموعه رفتارهای جنگل­ نشینانی است که از گذشته­ های دور در عرصه­ های جنگلی سکونت داشته و از منابع جنگلی معیشت خود را می‌گذرانند. پژوهش پیش­رو، در راستای شناسایی دانش بومی جنگل‌های زاگرس شمالی در شهرستان بانه اجرا شد. ابتدا دو سامان عرفی شاخص به نام­های زیویه و بیلو در بخش نمشیر شهرستان بانه انتخاب شدند. نوع پژوهش پیمایشی (قوم­ نگاری) و از روش­های مصاحبه ­های نیمه ساختاریافته، بدون ساختار و مصاحبه تاریخ زندگی استفاده شد. مناطق مورد مطالعه دارای تنوع گونه‌ای قابل‌توجهی بودند. نتایج نشان داد که 24 دانش سنتی عمده در این سامان­ها وجود دارد. قابل‌ ذکر است که نوسانات اقتصادی کشور بر استفاده از منابع طبیعی برای رفع نیازهای جوامع محلی تأثیر داشته و از سال 1396 به ­دلیل افزایش نرخ ارز و کاهش مبادلات مرزی در شهرستان بانه، مردم دوباره به دامداری، گلازنی، توسعه باغات، توسعه کشاورزی در جنگل و دیگر موارد بهره‌برداری روی آوردند که این فرآیند بر آینده جنگل تأثیر دارد. از طرفی، برای عوامل آسیب‌رسان مانند توسعه زراعت در جنگل، چرای دام شدید، توسعه گیاه نیمه­ انگل موخور، گلازنی (سطحی)، سقزگیری غیراصولی، زغال‌گیری و برداشت چوب هیزمی و حذف بذر درختان بلوط از جنگل راهکارهایی مانند ممانعت در  افزایش سطوح کشاورزی در جنگل و احیای مناطق تغییر کاربری داده­ شده و مقابله فیزیکی و بیولوژیکی با گسترش گیاه نیمه­ انگل موخور، تغییر در شیوه گلازنی (گلازنی لکه‌ای در سطح چند درخت، نه در سطح یک سوم سطح سامان عرفی)، عدم برداشت سقز از درختان بنه مسن و توسعه جنگل به کمک نهال و بذر پیشنهاد شدند.

کلیدواژه‌ها