محقق، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات و آموزش ترویج کشاورزی، شیراز، ایران. taghimollaei@yahoo.com
چکیده
نیروی محرکه اصلی در تشدید عملیات استخراج مواد معدنی، کاهش ذخایر معدنی در کنار افزایش مصرف است که خود عاملی برای ورود به فازهای عمیقتر یا نواحی دستنخورده محسوب میشود. فعالیتهای استخراج مواد خام بهعنوان یکی از عوامل کلیدی جنگلزدایی جهانی، منجر به تغییر کاربری اراضی و تسریع در تجزیه اکوسیستم میشود. این فرآیند، شامل اثرات مستقیم (حذف پوشش گیاهی) و غیرمستقیم (توسعه زیرساختها)، پارامترهای هیدرولوژیکی منطقه را بهشدت دگرگون میسازد. از منظر اکولوژیکی، این تخریب زیستگاهها بهطور خاص بر بومسازگانهای دارای تنوع زیستی بالا فشار وارد میکند؛ بهعنوان مثال در ایران، این تخریب زیستگاهها، ریسک انقراض را برای گونههای بومی افزایش میدهد. علاوه بر این، تغییرات زمینساختی، تعارضات اجتماعی- اکولوژیکی چندوجهی را در جوامع محلی تشدید میکند. این پژوهش با هدف ارزیابی و مستندسازی جامع ابعاد گسترده اثرات مخرب فعالیتهای معدنی بر ساختار فیزیکی، تنوع زیستی و کارکردهای بومسازگانی در اکوسیستمهای جنگلی و مرتعی انجام شده است. این مطالعه بهطور خاص بر شکاف دادههای موجود در خصوص عوامل تخریبگر ثانویه مانند توسعه زیرساختها متمرکز است. نوآوری این کار در ارائه یک چارچوب یکپارچه است که اثرات مستقیم (مانند حفاری و آلودگی شیمیایی) و اثرات غیرمستقیم (مانند تغییر الگوهای هیدرولوژیکی و نقش معدن در تغییرات اقلیمی) را به هم پیوند میدهد. نتایج نشان میدهند که معدنکاری منجر به کاهش شدید تنوع زیستی، افزایش فرسایش و ایجاد ناامنیهای اجتماعی و غذایی میشود. تأکید ویژهای بر اهمیت تضمین رضایت آزادانه، قبلی و آگاهانه برای جوامع بومی بهعنوان یک ضرورت اخلاقی و حقوقی برای کاهش آسیبهای اجتماعی- فرهنگی صورت گرفته است.
)